Mniej mieszkańców, więcej wyzwań. Samorządowcy spotkali się w Suwałkach
W czwartek, 24 września, w Suwałkach odbyło się Diecezjalne Spotkanie Samorządowców pod hasłem „Mniej mieszkańców, a więcej wyzwań”. Wydarzenie zostało zorganizowane wspólnie przez Diecezję Ełcką oraz Miasto Suwałki. W centrum spotkania znalazły się problemy demograficzne, które w kolejnych latach mogą mieć coraz większy wpływ na funkcjonowanie samorządów.
Spotkanie rozpoczęła msza święta w konkatedrze pw. św. Aleksandra w Suwałkach, której przewodniczył Biskup Ełcki Jerzy Mazur. Po nabożeństwie uczestnicy przenieśli się do Parku Naukowo-Technologicznego Polska-Wschód przy ul. Innowacyjnej 1. Tam odbyła się część konferencyjna.
Oficjalnego otwarcia oraz powitania samorządowców i zaproszonych gości dokonali Biskup Ełcki Jerzy Mazur oraz Prezydent Suwałk Czesław Renkiewicz.
Suwałki również mierzą się ze zmianami demograficznymi
Jednym z najważniejszych punktów spotkania była prezentacja Czesława Renkiewicza „Wyzwania demograficzne samorządu terytorialnego”. Prezydent przedstawił dane dotyczące Polski, województwa podlaskiego oraz Suwałk, a także prognozy dotyczące kolejnych kilkunastu lat.
Z zaprezentowanych danych wynika, że w latach 2009–2024 liczba mieszkańców Suwałk zmniejszyła się o 1,95 proc. Na koniec 2024 roku miasto liczyło 68 143 mieszkańców i pozostawało drugim co do wielkości miastem województwa podlaskiego.
Problem nie dotyczy jednak wyłącznie Suwałk. Liczba ludności województwa podlaskiego w latach 2009–2024 zmniejszyła się z 1,192 mln do 1,132 mln mieszkańców, czyli o 5,03 proc. W prezentacji wskazano jednocześnie, że obszary podmiejskie niektórych aglomeracji pozostawały miejscami wzrostu demograficznego.
Prognozy pokazują dalszy spadek liczby mieszkańców
Według przedstawionej prognozy GUS liczba mieszkańców Suwałk ma zmniejszyć się z 68 525 w 2022 roku do 64 794 w 2040 roku. Oznacza to ubytek o 3731 mieszkańców, czyli o 5,44 proc.
Wśród przyczyn zmian demograficznych wskazano m.in. spadek liczby ludności, migracje do gmin otaczających miasto oraz innych samorządów, niską dzietność, wzrost liczby mieszkańców starszych niż 65 lat, a także mniejszą liczbę dzieci w żłobkach, przedszkolach i szkołach. Jedną z konsekwencji ma być również spadek dochodów budżetowych samorządów.
Zmiany widoczne są już w statystykach dotyczących przyrostu naturalnego. W Suwałkach w 2015 roku odnotowano 684 urodzenia i 538 zgonów, co dawało dodatni przyrost naturalny na poziomie 146 osób. W 2025 roku liczby te wyniosły odpowiednio 494 urodzenia i 627 zgonów, a przyrost naturalny był ujemny i wyniósł -128.
Mniej osób w wieku produkcyjnym
Demografia bezpośrednio przekłada się również na rynek pracy. Z prezentacji wynika, że w latach 2025–2035 liczba mieszkańców Suwałk w okresie aktywności zawodowej zmniejszy się o 1774 osoby, czyli średnio o około 161 osób rocznie.
W prezentacji wskazano, że mniejsza liczba osób aktywnych zawodowo może oznaczać coraz mniejszą dostępność pracowników. Wśród możliwych konsekwencji wymieniono m.in. potrzebę zwiększania nakładów na automatyzację i robotyzację procesów produkcji oraz korzystanie z migracji jako źródła pracowników. Według przedstawionych danych na koniec 2025 roku w Suwałkach było 2930 cudzoziemców.
Mniejsza liczba osób w wieku produkcyjnym oznacza również wyższy wskaźnik obciążenia demograficznego oraz może wpływać na dochody jednostek samorządu terytorialnego z PIT. Jednocześnie samorządy pozostają odpowiedzialne za utrzymanie infrastruktury przeznaczonej dla większej liczby mieszkańców.
Mniej dzieci, więcej wyzwań dla szkół
Kolejnym problemem jest malejąca liczba dzieci i młodzieży. Według prognozy GUS w latach 2025–2035 liczba mieszkańców Suwałk w wieku 0–19 lat ma zmniejszyć się o 1609 osób, a liczba dzieci w wieku 0–9 lat o 1177.
W prezentacji wskazano, że może to oznaczać konieczność dostosowania sieci szkół, przedszkoli i żłobków do zmieniającej się liczby mieszkańców. W przypadku szkół podstawowych do 2035 roku ma pojawić się również dylemat dotyczący zmniejszania liczebności klas przy zachowaniu obecnej sieci placówek albo likwidacji jednej ze szkół podstawowych.
Seniorów będzie przybywać
Drugą stroną zmian demograficznych jest starzenie się mieszkańców. Według prognozy GUS w latach 2022–2040 liczba mieszkańców Suwałk w wieku 60/65+ wzrośnie o 3696 osób i osiągnie 18 247 osób. Jeszcze wyraźniej ma zwiększyć się liczba osób w wieku 80 lat i więcej. W 2040 roku ma ich być 5664, czyli o 3209 więcej niż w 2022 roku.
Wzrost liczby seniorów oznacza kolejne zadania dla samorządu. W prezentacji wskazano m.in. na potrzebę rozwoju świadczeń medycznych, rehabilitacyjnych i opiekuńczych, tworzenia domów pomocy społecznej, klubów seniora, uniwersytetów trzeciego wieku czy ośrodków dziennego pobytu. Zmian będzie wymagała również oferta wydarzeń kulturalnych, sportowych i rekreacyjnych.
Druga prelekcja i recital
Drugie wystąpienie podczas spotkania wygłosił ks. Kazimierz Kurek, Krajowy Duszpasterz Rodzin w latach 1985–1996. Jego referat nosił tytuł „Zasada pomocniczości w pracy z rodzinami samorządu terytorialnego w świetle praw rodziny zapisanych w Karcie Praw Rodziny”.
Część merytoryczną zakończył recital Natalii Roguckiej. Artystce na fortepianie towarzyszył Grzegorz Bogdan.
Spotkanie było okazją do rozmowy o zmianach, które już dziś wpływają na lokalne społeczności. Przedstawione podczas wydarzenia dane pokazują, że Suwałki w kolejnych latach będą musiały mierzyć się jednocześnie ze spadkiem liczby mieszkańców, mniejszą liczbą osób w wieku produkcyjnym, spadkiem liczby dzieci oraz rosnącą liczbą seniorów.
W końcowych wnioskach prezentacji wskazano, że samorządy powinny przygotować się do zmian związanych ze starzeniem się ludności, depopulacją i rosnącymi kosztami usług publicznych.